Αντηλιακά: Μύθοι και αλήθειες

Το σοκολατί χρώμα που μας χαρίζει ο ήλιος είναι επιθυμητό από όλους. Όλοι, όμως, γνωρίζουμε πια, ότι το μαύρισμα μπορεί να έχει κάποιο σοβαρό κόστος, κάποιους σοβαρούς και μακροπρόθεσμους κινδύνους για την υγεία μας. Ευτυχώς η πλειοψηφία συνειδητοποίησε την ανάγκη να χρησιμοποιεί αντηλιακά, όμως δεν πρέπει να βασιζόμαστε απόλυτα σε αυτά για την προστασία μας από την ηλιακή ακτινοβολία και προπάντων πρέπει να ξέρουμε ότι και γύρω από αυτά υπάρχουν μύθοι και αλήθειες.

Η ορολογία των αντηλιακών:

Υπάρχουν δύο τύποι επιβλαβούς υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας: UVB και UVA. Η βραχύτερη υπεριώδης  ακτινοβολία Β (UVB)  είναι υπεύθυνη για τα ηλιακά εγκαύματα. Η μακρύτερη υπεριώδης ακτινοβολία Α (UVA) εισχωρεί βαθύτερα στο δέρμα καταστρέφοντας το μεσαίο στρώμα (χόριο), το οποίο περιέχει τους ελαστικούς ιστούς που διατηρούν το δέρμα ελαστικό και προκαλεί πρόωρη γήρανση του δέρματος.  Και οι δύο τύποι ακτινοβολίας επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα και είναι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του δέρματος.

Δείκτης προστασίας SPF (Sun Protection Factor): Είναι μια αξιόπιστη μέτρηση της προστασίας του ανθρώπινου δέρματος από τις ακτίνες UVB. Ουσιαστικά πρόκειται για τη συγκριτική αναλογία μεταξύ δύο χρόνων:

  • Του χρόνου που χρειάζεται η ακτινοβολία UVB να προκαλέσει ερύθημα (κοκκίνισμα, ηλιακό έγκαυμα), σε επιδερμίδα χωρίς αντηλιακή προστασία.
  • Του χρόνου που χρειάζεται η ακτινοβολία να προκαλέσει ερύθημα σε δέρμα που προστατεύεται από κάποιο αντηλιακό.

Παράδειγμα: Αν το δέρμα σας κοκκινίζει σε 20 λεπτά χωρίς προστασία, τότε ένα αντηλιακό με δείκτη SPF 15, θα μπορούσε να επεκτείνει τον πιο πάνω χρόνο κατά 15 φορές, δηλαδή 5 ώρες [(20×15)∻60]. ΄Ομως ο χρόνος αυτός είναι θεωρητικός, αφού η ζημιά από τον ήλιο μπορεί να συμβεί ακόμα και χωρίς ερύθημα. Επίσης εξαρτάται και από τον τύπο του δέρματος. Οι άνθρωποι με ανοιχτόχρωμο δέρμα, μπλε, πράσινα ή ανοιχτά καστανά μάτια, ξανθά ή κόκκινα μαλλιά και με πολλές ή λίγες φακίδες, ανήκουν στο φωτότυπο 1 και 2 και παθαίνουν εγκαύματα εύκολα ενώ είτε δε μαυρίζουν ποτέ, είτε μπορεί να μαυρίσουν ελαφρά. ΄Οσοι ανήκουν στους φωτότυπους 3 – 6 και έχουν από μετρίως σκούρο μέχρι και μαύρο δέρμα, σκούρα μέχρι πολύ σκούρα μαλλιά και μάτια και φυσικά καθόλου φακίδες, μαυρίζουν εύκολα και σπάνια καίγονται.

  • Σύμφωνα με το αμερικανικό ΄Ιδρυμα για τον Καρκίνο του δέρματος ένα αντηλιακό με δείκτη SPF 15 ή υψηλότερο ενάντια στην ακτινοβολία UVB, είναι αρκετό για καθημερινή δραστηριότητα και ένα αντηλιακό με δείκτη SPF 30 – 50 ενδείκνυται για εκτεταμένη παραμονή στον ήλιο. Εξαρτάται, πάντα, και από το που ζει κάποιος και τι είδους είναι η καθημερινή του δραστηριότητα.

Πάνω από το SPF 50 η ποσότητα πρόσθετης προστασίας από τον ήλιο είναι αμελητέα.

  

Περσινό αντηλιακό;

  • Αν σας έχει μείνει αντηλιακό από προηγούμενο καλοκαίρι, πριν το χρησιμοποιήσετε, ελέγξτε:

–   Την ημερομηνία λήξης του. Συνήθως διαρκούν από 1 μέχρι 3 χρόνια, όμως αν έχει λήξει πιθανό να μην μπορεί να σας προστατέψει πια από τη ηλιακή ακτινοβολία.

–   Το μέρος αποθήκευσης του έχει μεγάλη σημασία. Η πολύ υψηλή θερμοκρασία πολύ πιθανόν να έχει αλλοιώσει τα δραστικά του συστατικά.

  • Αδιάβροχα αντηλιακά (waterproof): O Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) υποστηρίζει ότι τα αντηλιακά αυτής της κατηγορίας μπορεί να είναι αδιάβροχα, μόνο για 80 λεπτά μετά την εφαρμογή τους στο δέρμα. Μετά πρέπει να γίνονται συχνές επανεπαλείψεις και να μην ξεπερνιέται το όριο έκθεσης στον ήλιο. Για όσους κάνουν θαλάσσια σπορ και εκτίθενται στον ήλιο για περισσότερο χρόνο, χωρίς να μπορούν να ξαναβάλουν αντηλιακό, συστήνεται να φορούν ειδικά προστατευτικά ρούχα.
  • Αντηλιακά για ευαίσθητες επιδερμίδες: Σε μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα the wirecutter.com της εφημερίδας The New York Times, ερωτήθηκαν οι ειδικοί Perry Romanowski (χημικός καλλυντικών) και Patricia Treadwell (παιδίατρος- δερματολόγος) οι οποίοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν αντηλιακά για ευαίσθητα δέρματα. Οποιοδήποτε αντηλιακό, όπως είπαν, μπορεί να προκαλέσει αλλεργία ή ερεθισμό σε κάποια άτομα πιθανότατα λόγω του αρώματος ή κάποιας χρωστικής ουσίας που περιέχει. Επίσης αλλεργικές αντιδράσεις μπορεί να εκδηλωθούν και σε άτομα που ακολουθούν κάποια φαρμακευτική αγωγή ή λόγω τοπικής εξωτερικής χρήσης κάποιου φαρμάκου ή καλλυντικού.
  • Παιδικά αντηλιακά: Σύμφωνα με την Patricia Treadwell, βρέφη κάτω των 6 μηνών δεν πρέπει να εκτίθενται στον ήλιο ποτέ. Η ίδια υποστηρίζει ότι τα αντηλιακά που διαφημίζονται ως ειδικά για παιδιά, δεν είναι διαφορετικά από τα άλλα αντηλιακά, παρά μόνο ως προς το άρωμα και τη συσκευασία τους. Όπως λέει, ένα αντηλιακό με δείκτη SPF 30 που προστατεύει και από τους δύο τύπους ηλιακής ακτινοβολίας είναι καλό για τα παιδιά, φτάνει να εφαρμοστεί δοκιμαστικά προηγουμένως, σε μικρό σημείο του σώματος του παιδιού για τυχόν αλλεργική αντίδραση. Το σημαντικότερο είναι να επαναλαμβάνεται η επάλειψη συχνά και σε αρκετή ποσότητα. Η καλύτερη προστασία για ένα παιδί είναι να εκτίθεται στον ήλιο όσο το δυνατό λιγότερο ακόμα και με αντηλιακό.
  • Στη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εκδόθηκε το Σεπτέμβριο του 2006, αναφέρεται ότι τα βρέφη και τα μικρά παιδιά δεν πρέπει να εκτίθενται καθόλου στο άμεσο ηλιακό φως. Τονίζεται επίσης ότι,  “καθώς η έκθεση στον ήλιο κατά την παιδική ηλικία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος σε μεγαλύτερη ηλικία, δεν πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση ότι τα αντηλιακά προϊόντα παρέχουν επαρκή προστασία για τα βρέφη και τα μικρά παιδιά.”
  • Σύμφωνα με την πιο πάνω σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ισχυρισμοί όπως “sun block” ή “100% προστασία” ή “απόλυτη προστασία”, δεν πρέπει να αναγράφονται στις συσκευασίες των αντηλιακών προϊόντων, διότι κανένα αντηλιακό δε μπορεί να παράσχει πλήρη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία. Επίσης, η επισήμανση με τη χρήση μιας από τις τέσσερις κατηγορίες (χαμηλή, μεσαία, υψηλή και πολύ υψηλή) παρέχει απλούστερη και πιο κατανοητή ένδειξη της αποτελεσματικότητας των αντηλιακών προϊόντων από ό,τι η χρήση πολλών διαφορετικών αριθμών. Η κατηγορία πρέπει να επισημαίνεται με τρόπο εμφανή, τουλάχιστον όσο και ο δείκτης ηλιακής προστασίας.
  • Το Διεθνές Κέντρο Έρευνας για τον Καρκίνο της Παγκόσμιας Οργάνωσης  Υγείας, τονίζει ότι μεγάλη σημασία έχει η συχνή επανεπάλειψη του αντηλιακού. Επιπλέον για να επιτευχθεί το επίπεδο προστασίας που αντιστοιχεί στο δείκτη προστασίας, τα αντηλιακά πρέπει να χρησιμοποιούνται σε ποσότητες ανάλογες με αυτές που χρησιμοποιούνται σε συνθήκες δοκιμής, δηλαδή  2 mg/cm², που αντιστοιχεί σε 2 μικρές κουταλιές κρέμας (περίπου 36 γραμμάρια), για ένα ενήλικα. Αν η ποσότητα αντηλιακού μειωθεί κατά το ήμισυ η προστασία που θα προσφέρει μπορεί να μειωθεί έως και κατά δύο τρίτα.

Μην ξεχνάτε…

Να προστατεύετε τα αυτιά, το τριχωτό της κεφαλής (φορείτε πάντα καπέλο), γιατί λόγω της μεγάλης έκθεσης στον ήλιο είναι ένα σημείο όπου παρουσιάζεται συχνά μελάνωμα, το λαιμό, τα πέλματα και τις φτέρνες που είναι μόνιμα εκτεθειμένα στον ήλιο και τα χείλη. Το lip gloss δεν προστατεύει από τον ήλιο. Φροντίστε να πάρετε ένα προϊόν με αντηλιακή προστασία.

– Να αποφεύγετε την υπερβολική έκθεση στον ήλιο μεταξύ 11 π.μ. και 4.00, ακόμα και με αντηλιακή προστασία.

– Αν δεν είναι δυνατό να αποφύγετε τον ήλιο να είστε καλυμμένοι. Το καπέλο και τα γυαλιά του ήλιου προσφέρουν πρόσθετη προστασία.

– Να χρησιμοποιείτε αντηλιακά προϊόντα που προστατεύουν τόσο από την ακτινοβολία UVB όσο και από την ακτινοβολία UVA.

– Με τα αντηλιακά ψεκασμού είναι πολύ δύσκολο να ξέρετε που και πόσο βάζετε.

– Επειδή κάποια συστατικά που μπορεί να περιέχει δεν δρουν αμέσως, είναι καλύτερα να βάζετε το αντηλιακό 20 – 30 λεπτά πριν να εκτεθείτε στον ήλιο.

– Πρέπει να βάζετε ξανά την ίδια ποσότητα αντηλιακού μετά το κολύμπι ή το σκούπισμα με πετσέτα, ακόμα και αν δεν έχει παρέλθει ο χρόνος ισχύος του SPF, για να διατηρήσετε την ίδια προστασία.

Επιμέλεια Άντρη Πάρπα

Πηγές:
www.eur-lex.europa.eu/legal-content
www.ec.europa.eu
www.thewirecutter.com
www.chemistscorner.com
www.eumedline.eu
www.iatropedia.gr
www.huffingtonpost.gr