Υψηλή  Χοληστερόλη η “σιωπηλή νόσος”

Τι είναι η χοληστερόλη;

Είναι μια λιποειδής ουσία, ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά του οργανισμού μας, της οποίας τα 2/3 παράγονται στο συκώτι και το 1/3 παίρνουμε από τις τροφές.

Η χοληστερόλη είναι απαραίτητη για τη σύνθεση βασικών συστατικών του οργανισμού, όπως της κυτταρικής μεμβράνης, μεγάλου αριθμού ορμονών, για τη λειτουργία του νευρικού συστήματος και της πέψης, για να διατηρούνται τα αποθέματα της βιταμίνης D στον οργανισμό κ.α.

Πολύ χαμηλά επίπεδα χοληστερόλης μπορεί να προκαλέσουν σεξουαλική δυσλειτουργία, στρες, έλλειψη ενέργειας, κατάθλιψη, επιθετικότητα,  κ.α.

Λιποπρωτεΐνες LDL και HDL

Η χοληστερόλη και άλλα λίπη όπως τα τριγλυκερίδια, κυκλοφορούν στο αίμα μέσω ειδικών πρωτεϊνών, που ονομάζονται λιποπρωτεΐνες. Οι δύο πιο σημαντικές είναι: οι λιποπρωτεΐνες χαμηλής πυκνότητας LDL, γνωστές ως “κακή” χοληστερόλη και οι λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας HDL, γνωστές ως “καλή” χοληστερόλη.

H LDL (Low Density Lipoprotein), μεταφέρει τη χοληστερόλη από το ήπαρ, όπου έχει μεταβολιστεί, προς τους ιστούς. Η LDL ενοχοποιείται για την παθογένεση της αθηρωμάτωσης γιατί όταν είναι αυξημένη στο αίμα, τότε η περίσσια χοληστερόλη επικάθεται στα τοιχώματα των αγγείων, κυρίως των στεφανιαίων, συμβάλλοντας στη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας. Το λίπος που περιέχουν οι αθηρωματικές πλάκες, εξαιτίας κάποιων παραγόντων, όπως άγχος, κάπνισμα, υπέρταση κ.α. μπορεί να περάσει μέσα στο αγγείο, το οποίο κλείνει και τότε έχουμε το οξύ έμφραγμα.

Σύμφωνα με μια μελέτη που έχει δημοσιευθεί στην επιθεώρηση Archives of Ophthalmology , η υψηλή χοληστερόλη μπορεί να αυξάνει, επίσης, κατά 2,5 φορές τον κίνδυνο απόφραξης στην κεντρική φλέβα του αμφιβληστροειδούς.

Η HDL, (High Density Lipoprotein) μεταφέρει τη χοληστερόλη από τους ιστούς (και από τις αθηρωματικές πλάκες), στο ήπαρ όπου αποβάλλεται. Μειώνεται έτσι, η εναπόθεση χοληστερόλης στα αγγεία και μαζί ο κίνδυνος δημιουργίας αθηρωματικής πλάκας και συνεπώς της απόφραξης των αγγείων.

Πού οφείλεται η υψηλή χοληστερόλη;

Η υψηλή χοληστερόλη στο αίμα οφείλεται, συνήθως, στη διατροφή και στον τρόπο ζωής. Όμως μπορεί να οφείλεται και σε γενετικούς παράγοντες, καθώς πρόκειται για μια από τις πιο συχνές κληρονομικές παθήσεις. Η οικογενής υπερχοληστερολαιμία εμφανίζεται σε συχνότητα 1 προς 500 άτομα. Επίσης άτομα με υποθυρεοειδισμό, διαβήτη, νεφρικά και ηπατικά νοσήματα, τείνουν να έχουν μειωμένα επίπεδα HDL χοληστερόλης και αυξημένα επίπεδα LDL και Lp(a) δηλαδή λιποπρωτεΐνης (a) που θεωρείται ως επιπρόσθετος και αυτόνομος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο, ιδιαίτερα με παράλληλη υψηλή LDL χοληστερόλη.

  • Οι γυναίκες, στατιστικά, έχουν χαμηλότερα επίπεδα χοληστερόλης από τους άντρες, μέχρι πριν την εμμηνόπαυση. Μετά φτάνουν στα ίδια επίπεδα.

Σιωπηλή νόσος”….

Ονομάζεται έτσι γιατί δεν εκδηλώνεται με συγκεκριμένα συμπτώματα, εκτός σε σοβαρές περιπτώσεις οικογενούς χοληστερολαιμίας. Οι τιμές της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων διαπιστώνονται μόνο με αιματολογικές εξετάσεις, οι οποίες, μετά τα 40, πρέπει να γίνονται κάθε χρόνο. Τα άτομα που παίρνουν φάρμακα για χοληστερόλη, προπάντων στατίνες, πρέπει να ελέγχονται πολύ πιο συχνά για να διαπιστώνουν κατά πόσο το συγκεκριμένο φάρμακο συνεχίζει να είναι αποτελεσματικό και να προλάβουν τυχόν άνοδο των ηπατικών ενζύμων.

Επιθυμητά επίπεδα χοληστερόλης

  • Η ολική χοληστερόλη υπολογίζεται προσθέτοντας την HDL, την LDL και 20% των τριγλυκεριδίων, σε χιλιοστόγραμμα (mg) χοληστερόλης για κάθε δεκατόλιτρο (dL) αίματος.

Επιθυμητή τιμή για την ολική χοληστερόλη είναι μέχρι 200 mg/dL.

200 – 239 mg/dL θεωρείται οριακά υψηλή και άνω των 240 mg/dL, υψηλή.

  • Λιποπροτεΐνη υψηλής πυκνότητας (HDL):

Ιδανική θεωρείται η τιμή 60 mg/dL και άνω. Κάτω των 40 mg/dL θεωρείται πολύ χαμηλή. ΄Οσο ανεβαίνει η τιμή της HDL χοληστερόλης, τόσο μειώνεται ο κίνδυνος καρδιαγγειακού νοσήματος.

  • Λιποπροτεΐνη χαμηλής πυκνότητας (LDL):

    100 mg/dL, επιθυμητή τιμή

100 – 129 mg/dL, ανεκτή

130 – 159 mg/dL, οριακά αυξημένη

160 – 189 mg/dL, υψηλή

190 – mg/dL επικίνδυνα υψηλή

Ο αθηρωματικός δείκτης

Αφορά τα επίπεδα χοληστερόλης και βοηθά στην αξιολόγηση του κινδύνου καρδιαγγειακών νοσημάτων που ενδεχομένως διατρέχουμε. Για να υπολογίσουμε τον αθηρωματικό δείκτη απλά διαιρούμε τη ολική χοληστερόλη δια της HDL χοληστερόλης. Το αποτέλεσμα αυτής της διαίρεσης είναι ο αθηρωματικός δείκτης. Και όσο μικρότερος είναι, τόσο μικρότερος είναι και ο κίνδυνος καρδιαγγειακού νοσήματος Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ένωση Καρδιολογίας, δεν πρέπει να ξεπερνούμε την αναλογία 5 προς 1. Η ιδανική αναλογία είναι 3,5 προς 1.

Πώς μας σώζει η “καλή” χοληστερόλη….

Σε μια αιματολογική εξέταση η προσοχή μας στρέφεται πάντα στις τιμές της ολικής χοληστερόλης και κάποτε της LDL. ΄Ισως πολλοί να αγνοούν τον εξίσου σημαντικό, και ταυτόχρονα σωτήριο ρόλο της HDL. Έρευνα του Lipid Research Clinic που έγινε το 1993 με τη συμμετοχή 1405 γυναικών, ηλικίας 50 – 69 χρόνων οι οποίες παρακολουθήθηκαν για 14 χρόνια περίπου, κατέδειξε ότι το ποσοστό θνησιμότητας, από καρδιαγγειακό νόσημα, ήταν μεγαλύτερο ανάμεσα στις γυναίκες με ολική χοληστερόλη άνω των 200 mg/dL και χαμηλά επίπεδα HDL, (κάτω από 50 mg/dL), συγκριτικά με τις γυναίκες που είχαν τα ίδια επίπεδα ολικής χοληστερόλης, αλλά με τιμές HDL άνω των 50 mg/dL.Ίδιες είναι και οι διαπιστώσεις της γνωστής μελέτης Framingham στην οποία αναφέρεται ότι οι γυναίκες της ομάδας με χαμηλή HDL είχαν 6 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο από ότι οι γυναίκες με HDL στα υψηλότερα επίπεδα.

Ένα παράδειγμα της σχέσης HDL και αθηρωματικού δείκτη:

Ο Α έχει ολική χοληστερόλη 280 mg/dL και ο Β έχει 160 mg/dL. Αμέσως θα σκεφτούμε ότι ο Α διατρέχει αυξημένο κίνδυνο. Αυτό θα ήταν αλήθεια αν είχε χαμηλή HDL χοληστερόλη και αθηρωματικό δείκτη πάνω από 5. Όμως η HDL χοληστερόλη του είναι 70 mg/dL, άρα ο αθηρωματικός του δείκτης είναι 280∻70=4. Ο Β με την ολική του χοληστερόλη στα επιθυμητά πλαίσια, έχει χαμηλή HDL, μόλις 40 mg/dL, άρα ο αθηρωματικός του δείκτης είναι επίσης 160∻40=4. Και οι δύο έχουν καλό αθηρωματικό δείκτη και κανένας από τους δυο δεν χρειάζεται φάρμακα. Τον Α τον σώζει η καλή του HDL χοληστερόλη!

Η άλλη άποψη για τη χοληστερόλη και τις στατίνες….

  Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η αύξηση της χοληστερόλης στο αίμα δεν είναι η αίτια, αλλά η ένδειξη για τη φλεγμονή και τη βλάβη που έχουν υποστεί τα αγγεία, εκτός από τις περιπτώσεις της οικογενούς χοληστερολαιμίας. ΄Οσο περισσότερες είναι οι βλάβες, τόσο περισσότερη χοληστερόλη παράγεται από το ήπαρ, γιατί η χοληστερόλη δρα ως θεραπευτικός παράγοντας. ΄Ομως λόγω των πολύ υψηλών επιπέδων χοληστερόλης που μπορεί να παραχθούν ενδεχομένως να έχουμε απόφραξη των αγγείων και στεφανιαία νόσο ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Σύμφωνα με την παρατήρηση των διάσημων Αμερικανών επιστημόνων Michael Brown και Joseph Goldstein, όταν υπάρχει βλάβη στα τοιχώματα κάποιου αγγείου, τότε η χοληστερόλη προσκολλάται σε αυτό για να επικαλύψει τη βλάβη και έτσι δημιουργείται η αθηρωματική πλάκα. Η σχετική  μελέτη χάρισε στους δύο επιστήμονες το Νόμπελ ιατρικής το 1985. Εξάλλου όπως περιέγραψαν ο βραβευμένος με δύο Νόμπελ, (βιοχημείας και ειρήνης) Linus Pauling και ο συνεργάτης του Dr Matthias Rath, τις βλάβες στα αγγεία μας προκαλεί, κυρίως, η έλλειψη βιταμίνης C και άλλων θρεπτικών στοιχείων.

Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης λένε ότι στόχος πρέπει να είναι, να ανακαλύπτονται οι πραγματικές αιτίες για την αύξηση της χοληστερόλης και να καταπολεμώνται ριζικά και αποτελεσματικά, χωρίς τη χρήση φαρμάκων με επικίνδυνες παρενέργειες και αμφίβολα αποτελέσματα.

Οι στατίνες για την αντιμετώπιση της υψηλής χοληστερόλης είναι από τα πιο συνταγογραφούμενα φάρμακα. Ο τζίρος από τις πωλήσεις στατινών στις ΗΠΑ συναγωνίζεται εκείνον της εξαγωγής όπλων. Όμως, μετά από την μακροχρόνια χρήση τους, όλο και περισσότεροι επιστήμονες αμφισβητούν την ωφέλεια που προσφέρουν. Αντίθετα, θεωρούνται επικίνδυνα φάρμακα και ενοχοποιούνται για διάφορες ανεπιθύμητες παρενέργειες. Μπορεί να ευθύνονται για καρκίνο, καρδιαγγειακή ανεπάρκεια (πιθανόν να μπλοκάρουν τη σύνθεση του συνενζύμου Q10), μυαλγίες, ιστολογικές βλάβες στους μυς, αύξηση του σακχάρου του αίματος, να αυξάνουν τα ηπατικά ένζυμα και να προκαλούν φλεγμονή του ήπατος και διαταραχές των νοητικών λειτουργιών και της μνήμης.

Το Διεθνές Δίκτυο των Σκεπτικιστών της Χοληστερόλης (International Network of Cholesterol Skeptics), που απαρτίζεται από επιστήμονες από όλο των κόσμο, αμφισβητεί το ότι η υψηλή χοληστερόλη σχετίζεται με τα καρδιαγγειακά νοσήματα καθώς και ότι οι στατίνες έχουν τη φαρμακευτική δράση που τους αποδίδεται. Αντίθετα αναγνωρίζουν και υποστηρίζουν τα αποδεδειγμένα οφέλη ενός υγιούς τρόπου ζωής, στα πλαίσια του οποίου ακολουθείται η Μεσογειακή Δίαιτα.

Πως θα τα…. “βρούμε” με τη χοληστερόλη μας….

Θα τα καταφέρουμε φτάνει να θελήσουμε να αλλάξουμε κάποιες συνήθειες στη ζωή μας. ΄Οσο περισσότερο καταναλώνουμε έτοιμα και επεξεργασμένα τρόφιμα, ζάχαρη και trans λιπαρά (περιέχονται στα έτοιμα σνακ και σε πολλά γεύματα φαστ-φουντ), τόσο αυξάνουμε τo ενδεχόμενο φλεγμονών στα αγγεία μας, αυξάνοντας ταυτόχρονα τη χοληστερόλη και τον κίνδυνο καρδιαγγειακής πάθησης. Οι πιο κάτω τρόποι θα βοηθήσουν στην αύξηση της HDL χοληστερόλης και στην μείωση της LDL.

  • Περιορίζουμε τη φλεγμονή του αγγειακού τοιχώματος με τη σωστή διατροφή: πτωχή σε ζωικά λίπη, trans λιπαρά και τροφές με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, αλλά πλούσια σε φυτικές ίνες και φυτικές στερόλες και τροφές (ή συμπληρώματα) με αντιοξειδωτικές ουσίες και βιταμίνες C και Ε. Μακριά από τα κλασσικά αμερικάνικα πρότυπα και επιστροφή στην παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα.
  • Απώλεια βάρους και περιφέρειας μέσης, με σωματική άσκηση ή γρήγορο περπάτημα, 30 – 60 λεπτά καθημερινά.
  • Διακοπή καπνίσματος γιατί οξειδώνει τις χοληστερίνες τις τροποποιεί χημικά και τις κάνει παθογόνους. Η βλάβη είναι ανάλογη με τον αριθμό των τσιγάρων κάθε μέρα.
  • Διατηρούμε τη βιταμίνη D σε κανονικά επίπεδα.
  • Πίνουμε άφθονο νερό.
  •    Νιασίνη (Βιτ. Β3): Στις κατάλληλες δόσεις ημερησίως, αυξάνει την HDL χοληστερόλη και μειώνει την LDL, τα τριγλυκερίδια και την Lp(a). Έχει πολύ καλά αποτελέσματα, όμως λόγω κάποιων πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών της νιασίνης, όπως μικρή αύξηση της γλυκόζης του ορού, του ουρικού οξέως και εξάψεις, δεν πρέπει να την παίρνετε χωρίς τη συμβουλή του γιατρού σας.
  • Ρύζι κόκκινης μαγιάς (ή κόκκινο ρύζι ζύμωσης): Προέρχεται από τη ζύμωση άσπρου ρυζιού και κόκκινης μαγιάς (Monascus purpureus) και χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική ως φάρμακο αλλά και τροφή. ΄Ερευνες έχουν δείξει ότι είναι πολύ αποτελεσματικό στη μείωση της LDL χοληστερόλης και επιπλέον αυξάνει την HDL, λόγω των συστατικών που περιέχει: μονακολίνη Κ (η δράση της είναι όμοια με αυτή των στατινών), φυτικές στερόλες, ισοφλαβόνες, πολυακόρεστα φυτικά οξέα κ.α.

Όπως ισχύει για όλα τα φάρμακα, πριν αρχίσετε να παίρνετε ρύζι  κόκκινης μαγιάς, πρέπει να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας, ιδιαίτερα αν ακολουθείτε και άλλη φαρμακευτική αγωγή.

Τα παράδοξα των Γάλλων και των Εσκιμώων

  • Οι Γάλλοι καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες κορεσμένων λιπαρών κι όμως δεν παθαίνουν καρδιοπάθειες σε τόσο μεγάλο ποσοστό όπως οι Αμερικανοί. Αυτό αποδίδεται στο ότι οι Γάλλοι πίνουν κόκκινο κρασί με τα γεύματα τους και τρώνε φρέσκα λαχανικά και πολύ σκόρδο.
  • Οι Εσκιμώοι, παρόλο που η διατροφή τους περιέχει πολλή χοληστερόλη, δεν παθαίνουν καρδιοπάθειες. Όμως καταναλώνουν πολλά ψάρια με Ω3 λιπαρά οξέα, τα οποία, όπως γνωρίζουμε είναι ευεργετικά για την καρδία, τις αρτηρίες και τον εγκέφαλο και ενισχύουν την ΗDL χοληστερόλη.
  • Η μέτρια κατανάλωση κόκκινου κρασιού (1 – 2 ποτήρια την ημέρα) μπορεί να αυξήσει την HDL, χάρη στις αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει, οι οποίες επιδρούν στο μεταβολισμό της χοληστερόλης και      μειώνουν τις φλεγμονές στα αιμοφόρα αγγεία.  Τα λαχανικά, τα βότανα, τα φρούτα, οι ξηροί καρποί και τα μπαχαρικά περιέχουν τα πάντα: φυτικές ίνες, φυτικές στερόλες, αντιοξειδωτικές φυτοχημικές ουσίες, βιταμίνες, αντιφλεγμονώδη, ωφέλιμα λιπαρά κ.α.
  • Το σκόρδο παίρνει τη μυρωδιά του από τις θειούχες ενώσεις που περιέχει, στις οποίες οφείλονται επίσης οι ευεργετικές του ιδιότητες. Περιέχει μια ουσία, την allicin η οποία έχει αντιβακτηριδιακή και αντιπηκτική δράση. ΄Ερευνες έδειξαν ότι 2 – 4 σκελίδες καθημερινά μπορούν να μειώσουν τη χοληστερόλη.

Τακτικός αιματολογικός έλεγχος είναι απαραίτητος οποιοδήποτε τρόπο αντιμετώπισης της υψηλής χοληστερόλης και αν επιλέξετε.

 

Επιμέλεια Άντρη Πάρπα
Πηγές:
www.vitalitymagazine.com
www.thincs.org
www.onmed.gr
www.neurotherapy.gr
www.mednutrition.gr
www.iatronet.gr
www.jamanetwork.com
www.incardiology.gr
 Michael Murray N.D. and Joseph Pizzorno N.D.,Encyclopedia of Natural Medicine” , 2002